კონტენტზე გადასვლა

Disk Space Management

Task 21 — Disk Space Management

არქიტექტურა

flowchart TD
    DISK["💾 Disk Space — 23.4GB"]

    subgraph ANALYSIS["🔍 ანალიზი"]
        DU["du -ah /\nდიდი დირექტორიების პოვნა"]
        DF["df -h\nთავისუფალი სივრცის შემოწმება"]
    end

    subgraph CLEANUP["🧹 გასუფთავება"]
        FIND["find ... -mtime +30 -delete\nძველი ფაილების წაშლა"]
        JOURNAL["journalctl --vacuum-time=2d\nსისტემური ლოგების გასუფთავება"]
        APT["apt autoremove / clean\nAPT cache-ის წაშლა"]
    end

    DISK --> ANALYSIS
    ANALYSIS -->|"პრობლემების იდენტიფიკაცია"| CLEANUP
    CLEANUP -->|"df -h — შედეგის შემოწმება"| DISK

დისკის მოხმარების ანალიზი

ტოპ 10 ყველაზე დიდი დირექტორია/ფაილი

ყველაზე დიდი დირექტორიების პოვნა სანამ რამეს წაშლი, უნდა გაარკვიო, სად არის "დამალული" დიდი მოცულობის ფაილები. ამისთვის გამოიყენება du (Disk Usage) ბრძანება.

sudo du -ah / | sort -rh | head -n 10
ფლაგი დანიშნულება
-a ყველა ფაილი და დირექტორია (არამხოლოდ დირექტორიები)
-h ადამიანისთვის გასაგები ფორმატი (GB, MB, KB)
sort -rh დახარისხება ზომის მიხედვით, დიდიდან პატარისკენ
head -n 10 მხოლოდ პირველი 10 შედეგი
9.6G    /
4.1G    /swap.img
3.7G    /usr
2.1G    /usr/lib
1.8G    /var
1.4G    /var/lib
606M    /var/lib/containerd
557M    /usr/lib/firmware
556M    /usr/libexec
497M    /var/lib/docker

რას გვეუბნება ეს მონაცემები

სერვერის 23.4GB დისკიდან 9.6GB არის გამოყენებული. აი როგორ ნაწილდება:

რა ზომა განმარტება
/swap.img 4.1G Swap ფაილი — RAM-ის „გაფართოება" დისკზე
/usr/lib 2.1G სისტემური ბიბლიოთეკები და პაკეტები
/var/lib/containerd 606M Docker container runtime-ის მონაცემები
/usr/lib/firmware 557M Hardware firmware ფაილები
/var/lib/docker 497M Docker images, volumes, layers

💡 /proc/... შეცდომები ნორმალურია — ეს ვირტუალური ფაილური სისტემაა და პროცესები იცვლება du-ს მუშაობის დროს.

ყველაზე დიდი დირექტორიების მოცულობა

k@devserver:~$ sudo du -ah / | sort -rh | head -n 10
du: cannot access '/proc/147776/task/148287/fd/120': No such file or directory
du: cannot access '/proc/147776/task/148287/fdinfo/122': No such file or directory
du: cannot access '/proc/147776/task/148298/fd/133': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/task/158262/fd/4': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/task/158262/fdinfo/4': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/fd/3': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/fdinfo/3': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158332': No such file or directory
9.6G    /
4.1G    /swap.img
3.7G    /usr
2.1G    /usr/lib
1.8G    /var
1.4G    /var/lib
606M    /var/lib/containerd
557M    /usr/lib/firmware
556M    /usr/libexec
497M    /var/lib/docker

ძველი ფაილების პოვნა და წაშლა

ჯერ ნახვა (უსაფრთხოებისთვის)

sudo find /var/log -type f -mtime +30
/var/log/bootstrap.log
/var/log/btmp
/var/log/faillog
/var/log/landscape/sysinfo.log
ფლაგი დანიშნულება
-type f მხოლოდ ფაილები (არა დირექტორიები)
-mtime +30 ფაილები რომლებიც 30 დღეზე მეტია არ შეცვლილა

შემდეგ წაშლა

sudo find /var/log -type f -mtime +30 -delete

⚠️ ყოველთვის ჯერ -delete-ის გარეშე გაუშვით რომ ნახოთ რა წაიშლება. -delete ფლაგი შეუქცევადია — Recycle Bin არ არსებობს.

k@devserver:~$ sudo find /var/log -type f -mtime +30
/var/log/bootstrap.log
/var/log/btmp
/var/log/faillog
/var/log/landscape/sysinfo.log
sudo find /var/log -type f -mtime +30 -delete

სისტემური ლოგების (Journald) გასუფთავება

systemd-journald არის Ubuntu-ს ლოგირების სისტემა. დროთა განმავლობაში ლოგები დიდ ადგილს იკავებს.

დროის მიხედვით

sudo journalctl --vacuum-time=2d

ტოვებს მხოლოდ ბოლო 2 დღის ლოგებს, დანარჩენს შლის.

ზომის მიხედვით

sudo journalctl --vacuum-size=500M

ლოგებს ამცირებს 500MB-მდე, ძველიდან იწყებს წაშლას.

💡 ლოგების მიმდინარე ზომის სანახავად: journalctl --disk-usage


APT Cache-ის გასუფთავება

პაკეტების ინსტალაციის შემდეგ .deb ფაილები cache-ში რჩება. ასევე, dependency-ად დაინსტალირებული პაკეტები შეიძლება აღარ იყოს საჭირო.

sudo apt-get autoremove    # გამოუყენებელი პაკეტების წაშლა
sudo apt-get clean         # გადმოწერილი .deb ფაილების წაშლა
ბრძანება რას აკეთებს
autoremove შლის პაკეტებს რომლებიც სხვა პაკეტის dependency-ად დაინსტალირდა და აღარ არის საჭირო
clean შლის /var/cache/apt/archives/-დან ყველა გადმოწერილ .deb ფაილს

💡 apt-get autoclean — clean-ის „რბილი" ვერსია: შლის მხოლოდ მოძველებულ .deb ფაილებს, აქტუალურს ტოვებს.


შედეგის შემოწმება

df -h
ფლაგი დანიშნულება
-h ადამიანისთვის გასაგები ფორმატი

df აჩვენებს თითოეული mounted ფაილური სისტემის სრულ/გამოყენებულ/თავისუფალ სივრცეს.


სასარგებლო ბრძანებების შეჯამება

ამოცანა ბრძანება
თავისუფალი სივრცე df -h
დიდი დირექტორიების პოვნა sudo du -ah / \| sort -rh \| head -n 10
კონკრეტული დირექტორიის ზომა du -sh /var/log
ძველი ფაილების პოვნა sudo find /path -type f -mtime +30
ძველი ფაილების წაშლა sudo find /path -type f -mtime +30 -delete
ლოგების გასუფთავება (დრო) sudo journalctl --vacuum-time=2d
ლოგების გასუფთავება (ზომა) sudo journalctl --vacuum-size=500M
ლოგების ზომის ნახვა journalctl --disk-usage
APT cache წაშლა sudo apt-get clean
გამოუყენებელი პაკეტები sudo apt-get autoremove

საბოლოოდ

„ჯერ ნახე, მერე წაშალე" პრინციპი

Linux-ში წაშლა შეუქცევადია. find ... -delete, rm -rf — არცერთს Recycle Bin არ აქვს. ამიტომ ყოველთვის ორ ნაბიჯად ვმოქმედებთ: ჯერ ვნახულობთ რა წაიშლება, შემდეგ ვშლით.

Swap ფაილი

ჩვენს სერვერზე ყველაზე დიდი ფაილი /swap.img (4.1GB) არის. Swap არის დისკის ნაწილი რომელსაც სისტემა RAM-ის ნაცვლად იყენებს როცა მეხსიერება არ ყოფნის. 7.76GB RAM-ით და 9.8% მოხმარებით swap-ი ფაქტიურად არ გამოიყენება, მაგრამ მისი წაშლა რეკომენდებული არ არის.

პროაქტიული vs რეაქტიული მენეჯმენტი

ამ Task-ში ხელით გავწმინდეთ დისკი. პროდაქშენ სერვერზე ეს ავტომატიზებული უნდა იყოს — მაგალითად cron job-ით რომელიც ძველ ლოგებს პერიოდულად წაშლის, ან logrotate-ით რომელიც ლოგ ფაილების ზომას აკონტროლებს. Netdata-ს (Task 20) შეუძლია alert-ის გაგზავნა როცა დისკის მოცულობა კრიტიკულ ზღვარს მიუახლოვდება.


განახლებული ვერსია: დისკის გასუფთავება ახალ VM-ზე

მიზანი: ვიპოვოთ ყველაზე დიდი საქაღალდეები და უსაფრთხოდ გავწმინდოთ ძველი ლოგები/ფაილები. წესი: ჯერ ვხედავთ, მერე ვშლით.

flowchart TD
    A["df -h / df -i<br>ვარგა ადგილი და inode-ები?"] --> B["du --max-depth=1<br>რომელი საქაღალდეა დიდი"]
    B --> C["find -size +50M<br>რომელი ფაილია დიდი"]
    C --> D["find -mtime +30 -print<br>მხოლოდ ჩვენება"]
    D --> E{"ფაილი ჩვენია<br>და არავინ ბრუნავს?"}
    E -->|"კი"| F["-delete / logrotate / cron"]
    E -->|"არა: btmp, sysstat,<br>სისტემის ლოგები"| G["ხელს არ ვუხლებთ"]
    F --> H["df -h /<br>შედეგის შემოწმება"]

1. რამდენია დაკავებული

$ df -h /
/dev/mapper/ubuntu--vg-ubuntu--lv   12G  4.3G  6.4G  40% /

$ df -i /
Inodes  IUsed  IFree IUse%
753664 123401 630263   17%
df -h ადგილს ითვლის, df -i კი inode-ებს (ფაილების რაოდენობის ლიმიტი). დისკი შეიძლება „სავსე“ იყოს ადგილის დარჩენის დროსაც, თუ ძალიან ბევრი პატარა ფაილია. აქ ორივე წესრიგშია.

2. ვინ იკავებს ადგილს

$ sudo du -xh / --max-depth=1 2>/dev/null | sort -rh | head -n 10
4.3G    /
3.0G    /usr
1.3G    /var
6.8M    /etc
500K    /home

$ sudo du -xh /var/lib --max-depth=1 2>/dev/null | sort -rh | head -n 6
1.1G    /var/lib
625M    /var/lib/containerd
157M    /var/lib/apt
121M    /var/lib/snapd
63M     /var/lib/postgresql
47M     /var/lib/docker
| ბრძანება | რატომ | |----------|-------| | du -xh / --max-depth=1 | -x სხვა დისკებზე არ გადადის, --max-depth=1 აჩვენებს მხოლოდ პირველი დონის საქაღალდეებს | | sort -rh | -h ადამიანისთვის წაკითხვად ზომებს (4.3G, 47M) სწორად ალაგებს, -r კი დიდიდან პატარისკენ | | ჩაღრმავება დიდ საქაღალდეში | / → /var → /var/lib → containerd: ორი-სამი ბრძანებით ვპოულობთ მიზეზს |

/usr (3.0G) სისტემის პროგრამებია და ხელს არ ვუხლებთ. /var/lib/containerd (625M) Docker-ის იმიჯებია. /var/log მხოლოდ 46M-ია, ამიტომ ლოგები პრობლემა არ არის.

3. ყველაზე დიდი ფაილები

sudo find / -xdev -type f -size +50M -exec ls -lh {} \; 2>/dev/null | awk '{print $5, $9}' | sort -rh | head
Top: libLLVM.so (133-171M), dockerd (81M), apt-ის პაკეტების სიები (74M). ეს ყველაფერი სისტემის ნორმალური ფაილებია.

4. „30 დღეზე ძველი“: ჯერ ჩვენება

$ sudo find /var/log -type f -mtime +30 -print
/var/log/btmp
/var/log/bootstrap.log
/var/log/landscape/sysinfo.log
/var/log/sysstat/sa26
ეს ფაილები არ წავშალეთ, რადგან „ძველი“ ყოველთვის „არასაჭიროს“ არ ნიშნავს: | ფაილი | რატომ არ ვშლით | |-------|----------------| | btmp | წარუმატებელი შესვლების ჟურნალია (Task 13/23-ის აუდიტისთვის). ჩვენთან 0 ბაიტია, ანუ წარუმატებელი შესვლა არ ყოფილა | | bootstrap.log | ინსტალაციის ჩანაწერი (86K), დიაგნოსტიკისთვის სასარგებლოა | | sysstat/sa26 | sysstat ამ ფაილებს თავად ბრუნავს | | landscape/sysinfo.log | logrotate უვლის |

წესი

30 დღეზე ძველი ≠ უსაფრთხოდ წასაშლელი. ვშლით მხოლოდ იმას, რაც ჩვენი სკრიპტების შედეგია და რისი ჭრაც ავტომატურად არავის ევალება.

5. უსაფრთხო ტესტი ხელოვნურ ფაილებზე

$ mkdir -p ~/disk-test
$ touch -d "45 days ago" ~/disk-test/old1.log ~/disk-test/old2.log
$ touch ~/disk-test/new.log
$ ls -l ~/disk-test
-rw-rw-r-- 1 k k 0 Nov 15 23:47 new.log
-rw-rw-r-- 1 k k 0 Oct  1 23:47 old1.log
-rw-rw-r-- 1 k k 0 Oct  1 23:47 old2.log

$ find ~/disk-test -type f -mtime +30 -print
/home/k/disk-test/old1.log
/home/k/disk-test/old2.log

$ find ~/disk-test -type f -mtime +30 -delete
$ ls -l ~/disk-test
-rw-rw-r-- 1 k k 0 Nov 15 23:47 new.log
touch -d "45 days ago" ფაილს ხელოვნურად „ძველს“ ხდის. პირველი find ... -print აჩვენებს, რა წაიშლება, მეორე იგივე ფილტრით -delete-ს გვიკეთებს: მხოლოდ new.log დარჩა.

6. რეალური გასუფთავება

ბრძანება შედეგი
sudo journalctl --vacuum-time=30d freed 0B: journal მხოლოდ 40M-ია და 30 დღეზე ძველი არ არის
sudo apt clean 4.3G → 4.1G (~200 MB გათავისუფლდა)
sudo apt autoremove --dry-run Removing: 0: ზედმეტი პაკეტი არ არის
docker system df RECLAIMABLE 653.3MB (99%) მცდარ შთაბეჭდილებას ტოვებს: 4 იმიჯიდან 3 გამოიყენება და ციფრი თითქმის ყველას ითვლის
docker images → docker rmi hello-world გამოუყენებელი ერთადერთი იმიჯი წაიშალა (25.9 kB)

რატომ არ გავუშვით docker system prune -a

prune -a ყველა გამოუყენებელ იმიჯს შლის, volume prune კი volume-ებსაც (ჩვენი DB pgdata მათ შორის, თუ კონტეინერი გაჩერებულია). ამიტომ ვშლით მხოლოდ კონკრეტულს (docker rmi სახელი).

7. ავტომატური გასუფთავება

ლოგების ბრუნვა (logrotate) ჩვენი ლოგებისთვის:

/home/k/deploy-docker-app.log /home/k/backups/cron.log {
    su k k
    weekly
    rotate 4
    compress
    missingok
    notifempty
}
| დირექტივა | რატომ | |-----------|-------| | su k k | ფაილები k მომხმარებლისაა, logrotate კი root-ით მუშაობს და სხვანაირად უარს იტყოდა | | weekly + rotate 4 | ყოველკვირეულად ახალი ფაილი, 4 ძველი არქივი რჩება და ხუთეულიდან ყველაზე ძველი იშლება | | compress | ძველი ლოგები იკუმშება | | missingok | cron.log ჯერ არ არსებობს, ამიტომ ეს შეცდომას არ იძლევა | | notifempty | ცარიელ ლოგს არ ბრუნავს |

sudo logrotate -d /etc/logrotate.d/mydevops (debug, არაფერს ცვლის) უჩვენებს considering log /home/k/deploy-docker-app.log და cron.log does not exist -- skipping, შეცდომების გარეშე.

30 დღეზე ძველი backup-ების წაშლა (cron, ყოველდღე 03:30, backup-ის (03:00) შემდეგ):

30 3 * * * find /home/k/backups -name 'app_db_*.tar.gz' -type f -mtime +30 -delete
სახელის ნიმუში 'app_db_*.tar.gz' ზღუდავს წაშლას მხოლოდ ჩვენი backup-ებით. წინასწარი find ... -print ახლა ცარიელია (ჩვენი backup-ები 5 დღისაა). ორივე cron ხაზი ჩანს crontab -l-ში.

შედეგი

ადრე მერე
df -h / Used 4.3G 4.1G
Avail 6.4G 6.6G
Use% 40% 39%