კონტენტზე გადასვლა

მომხმარებლები და ჯგუფები

გარემო

გამოტანები ორი სახისაა: წაკითხვადი (მხოლოდ კითხვის) ბრძანებების გამოტანა რეალური გაშვებიდანაა (Ubuntu 24.04-ზე დაფუძნებული სისტემა, მომხმარებელი student). ბრძანებები, რომლებიც sudo-ს მოითხოვს (useradd, usermod, userdel), ამ სამუშაო გარემოში ვერ გაიშვა, ამიტომ მათი გამოტანა მონიშნულია, როგორც მაგალითი.

1. სასწავლო მიზნები

  • განმარტოთ, რა არის UID, GID და რატომ არის root განსაკუთრებული;
  • წაიკითხოთ /etc/passwd, /etc/group და /etc/shadow და გაიგოთ ველები;
  • შექმნათ, შეცვალოთ და წაშალოთ მომხმარებელი და ჯგუფი (useradd, usermod, userdel, groupadd);
  • გამოიყენოთ sudo სწორად და გაიგოთ sudo ჯგუფის როლი;
  • გაიგოთ, რატომ მოითხოვს usermod -G სიფრთხილეს (-aG).

2. შესავალი

Linux-ში თითოეულ პროცესს და ფაილს ჰყავს მფლობელი. ვინ ვართ, განსაზღვრავს რას შეგვიძლია (იხ. უფლებები). სერვერზე ხშირად გვჭირდება ცალკე მომხმარებლები: ადამიანებისთვის, სერვისებისთვის (www-data, postgres) და ავტომატიზაციისთვის (deploy). არასწორი მართვა ან ზედმეტი უფლებები უსაფრთხოების ერთ-ერთი მთავარი რისკია.

3. თეორიული ახსნა

UID და GID

სისტემა მომხმარებელს სახელით კი არა, რიცხვით (UID) იცნობს. სახელი მხოლოდ ადამიანისთვისაა.

UID ვინ არის
0 root: სრული უფლებები
1–999 სისტემური/სერვისის მომხმარებლები (daemon, www-data...), ჩვეულებრივ ინტერაქტიულად არ შედიან
1000–60000 ჩვეულებრივი მომხმარებლები (UID_MIN/UID_MAX /etc/login.defs-დან)

ყოველ მომხმარებელს აქვს პირველადი ჯგუფი (GID) და შეიძლება ჰქონდეს დამატებითი ჯგუფები.

flowchart LR
    U["მომხმარებელი student<br>UID 1000"] --> PG["პირველადი ჯგუფი<br>student (GID 1000)"]
    U --> SG1["დამატებითი ჯგუფი<br>sudo"]
    U --> SG2["დამატებითი ჯგუფი<br>docker"]
    SG1 --> R1["უფლება: sudo"]
    SG2 --> R2["უფლება: docker socket"]

სამი ფაილი

ფაილი შიგთავსი უფლებები
/etc/passwd ანგარიშები: სახელი, UID, GID, home, shell 644 root:root (ყველას შეუძლია წაკითხვა)
/etc/group ჯგუფები და წევრები 644 root:root
/etc/shadow პაროლის ჰეშები 640 root:shadow (ჩვეულებრივ მომხმარებელს არ შეუძლია წაკითხვა)

რატომ არის პაროლის ჰეში ცალკე ფაილში: /etc/passwd ყველასთვის წასაკითხია (პროგრამებს სახელის UID-ზე გადასაყვანად სჭირდებათ). თუ ჰეშებიც მასში იქნებოდა, ნებისმიერი მომხმარებელი მათ გადაიწერდა და გატეხვას სცდიდა. ამიტომ ჰეშები shadow-შია, რომელსაც მხოლოდ root და ჯგუფი shadow კითხულობს.

/etc/passwd-ის ჩანაწერი (7 ველი, :-ით გაყოფილი):

root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
│    │ │ │ │    │     └── shell
│    │ │ │ │    └── home
│    │ │ │ └── კომენტარი (GECOS)
│    │ │ └── პირველადი GID
│    │ └── UID
│    └── `x` = პაროლი /etc/shadow-შია
└── სახელი

sudo

sudo ბრძანებას root-ის უფლებით ასრულებს. Ubuntu-ზე ეს ნებართვა აქვს ჯგუფ sudo-ს წევრებს. ამიტომ ადმინისტრატორის მიცემა = მომხმარებლის sudo ჯგუფში დამატება.

4. ტექნიკური მაგალითები

წაკითხვადი ბრძანებები (რეალური გამოტანა):

getent passwd root
ls -l /etc/passwd /etc/shadow /etc/group
getent group sudo
grep -E '^(UID_MIN|UID_MAX|UMASK)' /etc/login.defs
root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
-rw-r--r-- 1 root root   ... /etc/group
-rw-r--r-- 1 root root   ... /etc/passwd
-rw-r----- 1 root shadow ... /etc/shadow
sudo:x:27:<user>
UMASK       022
UID_MIN          1000
UID_MAX         60000

(<user> ჩანაცვლებულია; თქვენთან sudo ჯგუფში თქვენი სახელი იქნება.)

მართვა (მაგალითი, საჭიროებს sudo-ს):

sudo useradd -m -s /bin/bash lab1        # ახალი მომხმარებელი home-ით
sudo passwd lab1                         # პაროლის დაყენება
sudo groupadd labteam                    # ახალი ჯგუფი
sudo usermod -aG labteam lab1            # ჯგუფში დამატება
id lab1                                  # შემოწმება
uid=1001(lab1) gid=1001(lab1) groups=1001(lab1),1002(labteam)

5. ბრძანებები და კოდი

ბრძანება რას აკეთებს რატომ
id, id მომხმარებელი UID, GID, ჯგუფები ვხედავთ ეფექტურ უფლებებს
whoami, groups სახელი / ჯგუფების სია სწრაფი შემოწმება
getent passwd სახელი ჩანაწერი ყველა წყაროდან (ფაილი, LDAP...) უფრო საიმედოა, ვიდრე grep /etc/passwd
useradd -m -s /bin/bash სახელი მომხმარებლის შექმნა -m ქმნის home-ს, -s ადგენს shell-ს
passwd სახელი პაროლის შეცვლა შესვლის შესაძლებლობა
usermod -aG ჯგუფი სახელი ჯგუფში დამატება -a ინახავს არსებულ ჯგუფებს
userdel -r სახელი მომხმარებლისა და home-ის წაშლა სუფთა გასუფთავება
groupadd, groupdel ჯგუფის შექმნა/წაშლა წვდომის ორგანიზება
last, who, w ვინ შემოვიდა / ვინ არის ახლა აუდიტი

usermod -G ≠ usermod -aG

-a-ს გარეშე -G მომხმარებელს ანაცვლებს ჯგუფების სიას: ის ამოვარდება sudo-დან და სხვა ჯგუფებიდან. ყოველთვის -aG.

6. პრაქტიკული სავარჯიშოები

ნაწილი A: კითხვა (უსაფრთხოა ყველგან):

id
getent passwd $(whoami)
cut -d: -f1,3,7 /etc/passwd | head -5
getent group sudo

ნაწილი B: ლაბორატორიული მომხმარებელი (მხოლოდ სალაბორატორიო VM-ზე, საჭიროებს sudo):

sudo useradd -m -s /bin/bash lab1
sudo groupadd labteam
sudo usermod -aG labteam lab1
id lab1
# გასუფთავება:
sudo userdel -r lab1
sudo groupdel labteam

ნუ გააკეთებთ პროდაქშენში

სავარჯიშოები ქმნის და შლის ანგარიშებს. რეალურ სერვერზე userdel -r მომხმარებლის მონაცემებს აუქმებს. ყოველთვის დაასრულეთ გასუფთავებით ლაბში.

7. მოსალოდნელი შედეგი

ნაწილი A (რეალური გამოტანის ფორმა, ზოგი მნიშვნელობა განსხვავდება):

uid=1000(student) gid=1000(student) groups=1000(student),27(sudo)
student:x:1000:1000:student:/home/student:/bin/bash
root:0:/bin/bash
daemon:1:/usr/sbin/nologin
bin:2:/usr/sbin/nologin
sudo:x:27:student

ხაზები daemon, bin არის სისტემური მომხმარებლები nologin shell-ით: მათზე პირდაპირი შესვლა შეუძლებელია. ნაწილი B-ს გამოტანა მაგალითია (იხ. §4).

8. პრობლემების მოგვარება

სიმპტომი მიზეზი გამოსწორება
useradd: Permission denied root უფლება არ გაქვთ sudo useradd ...
ჯგუფში დამატების შემდეგ მაინც არ მუშაობს ჯგუფები ახალ სესიაში იტვირთება გამოდით და შედით, ან newgrp ჯგუფი
usermod-ის შემდეგ sudo გაქრა გამოყენებული იყო -G და არა -aG sudo usermod -aG sudo სახელი (სხვა ადმინით)
userdel: user is currently used by process მომხმარებლის პროცესი გაშვებულია დახურეთ სესია/პროცესი, შემდეგ userdel
შესვლა ვერ ხერხდება nologin-ის გამო shell არის /usr/sbin/nologin ეს სისტემური ანგარიშია; ან usermod -s /bin/bash ადამიანისთვის

9. ცოდნის შემოწმება

1. რატომ არ არის პაროლის ჰეში /etc/passwd-ში?

რადგან /etc/passwd ყველასთვის წასაკითხია; ჰეშები /etc/shadow-შია (640 root:shadow), რომ ჩვეულებრივმა მომხმარებელმა ვერ გადაიწეროს და ვერ გატეხოს.

2. რა UID-ები აქვს ჩვეულებრივ მომხმარებლებს Ubuntu-ზე?

1000-დან 60000-მდე (UID_MIN/UID_MAX /etc/login.defs-ში); 0 არის root.

3. როგორ დავამატოთ lab1 ჯგუფში labteam ისე, რომ სხვა ჯგუფები არ დაიკარგოს?

sudo usermod -aG labteam lab1. -a ინახავს არსებულს.

4. რას ნიშნავს x ველში root:x:0:0:...?

პაროლი /etc/shadow-ში ინახება.

5. როგორ გავხდეთ ადმინისტრატორი Ubuntu-ზე?

მომხმარებელი უნდა იყოს ჯგუფ sudo-ში (sudo usermod -aG sudo სახელი).

10. შეჯამება

  • ვინ ხარ = UID/GID + ჯგუფები; root = UID 0.
  • /etc/passwd (ანგარიშები), /etc/group (ჯგუფები), /etc/shadow (ჰეშები, შეზღუდული).
  • useradd -m, usermod -aG, userdel -r: მართვა; -aG ყოველთვის -a-თი.
  • sudo = root-ის უფლება sudo ჯგუფის წევრებისთვის; მიეცით მინიმუმი.

წინა: უფლებები · შემდეგი: პროცესები.