მომხმარებლები და ჯგუფები¶
გარემო
გამოტანები ორი სახისაა: წაკითხვადი (მხოლოდ კითხვის) ბრძანებების გამოტანა რეალური გაშვებიდანაა (Ubuntu 24.04-ზე დაფუძნებული სისტემა, მომხმარებელი student). ბრძანებები, რომლებიც sudo-ს მოითხოვს (useradd, usermod, userdel), ამ სამუშაო გარემოში ვერ გაიშვა, ამიტომ მათი გამოტანა მონიშნულია, როგორც მაგალითი.
1. სასწავლო მიზნები¶
- განმარტოთ, რა არის UID, GID და რატომ არის
rootგანსაკუთრებული; - წაიკითხოთ
/etc/passwd,/etc/groupდა/etc/shadowდა გაიგოთ ველები; - შექმნათ, შეცვალოთ და წაშალოთ მომხმარებელი და ჯგუფი (
useradd,usermod,userdel,groupadd); - გამოიყენოთ
sudoსწორად და გაიგოთsudoჯგუფის როლი; - გაიგოთ, რატომ მოითხოვს
usermod -Gსიფრთხილეს (-aG).
2. შესავალი¶
Linux-ში თითოეულ პროცესს და ფაილს ჰყავს მფლობელი. ვინ ვართ, განსაზღვრავს რას შეგვიძლია (იხ. უფლებები). სერვერზე ხშირად გვჭირდება ცალკე მომხმარებლები: ადამიანებისთვის, სერვისებისთვის (www-data, postgres) და ავტომატიზაციისთვის (deploy). არასწორი მართვა ან ზედმეტი უფლებები უსაფრთხოების ერთ-ერთი მთავარი რისკია.
3. თეორიული ახსნა¶
UID და GID¶
სისტემა მომხმარებელს სახელით კი არა, რიცხვით (UID) იცნობს. სახელი მხოლოდ ადამიანისთვისაა.
| UID | ვინ არის |
|---|---|
0 |
root: სრული უფლებები |
1–999 |
სისტემური/სერვისის მომხმარებლები (daemon, www-data...), ჩვეულებრივ ინტერაქტიულად არ შედიან |
1000–60000 |
ჩვეულებრივი მომხმარებლები (UID_MIN/UID_MAX /etc/login.defs-დან) |
ყოველ მომხმარებელს აქვს პირველადი ჯგუფი (GID) და შეიძლება ჰქონდეს დამატებითი ჯგუფები.
flowchart LR
U["მომხმარებელი student<br>UID 1000"] --> PG["პირველადი ჯგუფი<br>student (GID 1000)"]
U --> SG1["დამატებითი ჯგუფი<br>sudo"]
U --> SG2["დამატებითი ჯგუფი<br>docker"]
SG1 --> R1["უფლება: sudo"]
SG2 --> R2["უფლება: docker socket"]
სამი ფაილი¶
| ფაილი | შიგთავსი | უფლებები |
|---|---|---|
/etc/passwd |
ანგარიშები: სახელი, UID, GID, home, shell | 644 root:root (ყველას შეუძლია წაკითხვა) |
/etc/group |
ჯგუფები და წევრები | 644 root:root |
/etc/shadow |
პაროლის ჰეშები | 640 root:shadow (ჩვეულებრივ მომხმარებელს არ შეუძლია წაკითხვა) |
რატომ არის პაროლის ჰეში ცალკე ფაილში: /etc/passwd ყველასთვის წასაკითხია (პროგრამებს სახელის UID-ზე გადასაყვანად სჭირდებათ). თუ ჰეშებიც მასში იქნებოდა, ნებისმიერი მომხმარებელი მათ გადაიწერდა და გატეხვას სცდიდა. ამიტომ ჰეშები shadow-შია, რომელსაც მხოლოდ root და ჯგუფი shadow კითხულობს.
/etc/passwd-ის ჩანაწერი (7 ველი, :-ით გაყოფილი):
root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
│ │ │ │ │ │ └── shell
│ │ │ │ │ └── home
│ │ │ │ └── კომენტარი (GECOS)
│ │ │ └── პირველადი GID
│ │ └── UID
│ └── `x` = პაროლი /etc/shadow-შია
└── სახელი
sudo¶
sudo ბრძანებას root-ის უფლებით ასრულებს. Ubuntu-ზე ეს ნებართვა აქვს ჯგუფ sudo-ს წევრებს. ამიტომ ადმინისტრატორის მიცემა = მომხმარებლის sudo ჯგუფში დამატება.
4. ტექნიკური მაგალითები¶
წაკითხვადი ბრძანებები (რეალური გამოტანა):
getent passwd root
ls -l /etc/passwd /etc/shadow /etc/group
getent group sudo
grep -E '^(UID_MIN|UID_MAX|UMASK)' /etc/login.defs
root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
-rw-r--r-- 1 root root ... /etc/group
-rw-r--r-- 1 root root ... /etc/passwd
-rw-r----- 1 root shadow ... /etc/shadow
sudo:x:27:<user>
UMASK 022
UID_MIN 1000
UID_MAX 60000
(<user> ჩანაცვლებულია; თქვენთან sudo ჯგუფში თქვენი სახელი იქნება.)
მართვა (მაგალითი, საჭიროებს sudo-ს):
sudo useradd -m -s /bin/bash lab1 # ახალი მომხმარებელი home-ით
sudo passwd lab1 # პაროლის დაყენება
sudo groupadd labteam # ახალი ჯგუფი
sudo usermod -aG labteam lab1 # ჯგუფში დამატება
id lab1 # შემოწმება
5. ბრძანებები და კოდი¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
id, id მომხმარებელი |
UID, GID, ჯგუფები | ვხედავთ ეფექტურ უფლებებს |
whoami, groups |
სახელი / ჯგუფების სია | სწრაფი შემოწმება |
getent passwd სახელი |
ჩანაწერი ყველა წყაროდან (ფაილი, LDAP...) | უფრო საიმედოა, ვიდრე grep /etc/passwd |
useradd -m -s /bin/bash სახელი |
მომხმარებლის შექმნა | -m ქმნის home-ს, -s ადგენს shell-ს |
passwd სახელი |
პაროლის შეცვლა | შესვლის შესაძლებლობა |
usermod -aG ჯგუფი სახელი |
ჯგუფში დამატება | -a ინახავს არსებულ ჯგუფებს |
userdel -r სახელი |
მომხმარებლისა და home-ის წაშლა | სუფთა გასუფთავება |
groupadd, groupdel |
ჯგუფის შექმნა/წაშლა | წვდომის ორგანიზება |
last, who, w |
ვინ შემოვიდა / ვინ არის ახლა | აუდიტი |
usermod -G ≠ usermod -aG
-a-ს გარეშე -G მომხმარებელს ანაცვლებს ჯგუფების სიას: ის ამოვარდება sudo-დან და სხვა ჯგუფებიდან. ყოველთვის -aG.
6. პრაქტიკული სავარჯიშოები¶
ნაწილი A: კითხვა (უსაფრთხოა ყველგან):
ნაწილი B: ლაბორატორიული მომხმარებელი (მხოლოდ სალაბორატორიო VM-ზე, საჭიროებს sudo):
sudo useradd -m -s /bin/bash lab1
sudo groupadd labteam
sudo usermod -aG labteam lab1
id lab1
# გასუფთავება:
sudo userdel -r lab1
sudo groupdel labteam
ნუ გააკეთებთ პროდაქშენში
სავარჯიშოები ქმნის და შლის ანგარიშებს. რეალურ სერვერზე userdel -r მომხმარებლის მონაცემებს აუქმებს. ყოველთვის დაასრულეთ გასუფთავებით ლაბში.
7. მოსალოდნელი შედეგი¶
ნაწილი A (რეალური გამოტანის ფორმა, ზოგი მნიშვნელობა განსხვავდება):
uid=1000(student) gid=1000(student) groups=1000(student),27(sudo)
student:x:1000:1000:student:/home/student:/bin/bash
root:0:/bin/bash
daemon:1:/usr/sbin/nologin
bin:2:/usr/sbin/nologin
sudo:x:27:student
ხაზები daemon, bin არის სისტემური მომხმარებლები nologin shell-ით: მათზე პირდაპირი შესვლა შეუძლებელია. ნაწილი B-ს გამოტანა მაგალითია (იხ. §4).
8. პრობლემების მოგვარება¶
| სიმპტომი | მიზეზი | გამოსწორება |
|---|---|---|
useradd: Permission denied |
root უფლება არ გაქვთ | sudo useradd ... |
| ჯგუფში დამატების შემდეგ მაინც არ მუშაობს | ჯგუფები ახალ სესიაში იტვირთება | გამოდით და შედით, ან newgrp ჯგუფი |
usermod-ის შემდეგ sudo გაქრა |
გამოყენებული იყო -G და არა -aG |
sudo usermod -aG sudo სახელი (სხვა ადმინით) |
userdel: user is currently used by process |
მომხმარებლის პროცესი გაშვებულია | დახურეთ სესია/პროცესი, შემდეგ userdel |
შესვლა ვერ ხერხდება nologin-ის გამო |
shell არის /usr/sbin/nologin |
ეს სისტემური ანგარიშია; ან usermod -s /bin/bash ადამიანისთვის |
9. ცოდნის შემოწმება¶
1. რატომ არ არის პაროლის ჰეში /etc/passwd-ში?
რადგან /etc/passwd ყველასთვის წასაკითხია; ჰეშები /etc/shadow-შია (640 root:shadow), რომ ჩვეულებრივმა მომხმარებელმა ვერ გადაიწეროს და ვერ გატეხოს.
2. რა UID-ები აქვს ჩვეულებრივ მომხმარებლებს Ubuntu-ზე?
1000-დან 60000-მდე (UID_MIN/UID_MAX /etc/login.defs-ში); 0 არის root.
3. როგორ დავამატოთ lab1 ჯგუფში labteam ისე, რომ სხვა ჯგუფები არ დაიკარგოს?
sudo usermod -aG labteam lab1. -a ინახავს არსებულს.
4. რას ნიშნავს x ველში root:x:0:0:...?
პაროლი /etc/shadow-ში ინახება.
5. როგორ გავხდეთ ადმინისტრატორი Ubuntu-ზე?
მომხმარებელი უნდა იყოს ჯგუფ sudo-ში (sudo usermod -aG sudo სახელი).
10. შეჯამება¶
- ვინ ხარ = UID/GID + ჯგუფები;
root= UID 0. /etc/passwd(ანგარიშები),/etc/group(ჯგუფები),/etc/shadow(ჰეშები, შეზღუდული).useradd -m,usermod -aG,userdel -r: მართვა;-aGყოველთვის-a-თი.sudo= root-ის უფლებაsudoჯგუფის წევრებისთვის; მიეცით მინიმუმი.