ბრძანებების ცნობარი¶
ყველა მნიშვნელოვანი ბრძანება, რომელიც Task 1-17-ში გამოვიყენეთ: რას აკეთებს და რატომ გვჭირდებოდა. ბრძანებები დაჯგუფებულია თემატურად. ბოლოში მოცემულია დიაგნოსტიკის სქემა: სიმპტომიდან პირველ ბრძანებამდე.
flowchart TD
A["ქსელი და SSH<br>ip, ssh, ssh-copy-id"] --> B["უსაფრთხოება<br>ufw, chmod, sshd -t"]
B --> C["სერვისები<br>systemctl, nginx -t"]
C --> D["მონაცემები<br>psql, pg_dump, cron"]
D --> E["კონტეინერები<br>docker compose"]
E --> F["დიაგნოსტიკა<br>ss, curl, journalctl"]
1. ქსელი და დაკავშირება¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
ip -4 a show enp0s8 |
აჩვენებს მხოლოდ IPv4 მისამართს ერთი ინტერფეისისთვის | ვამოწმებთ, რომ Host-Only ინტერფეისმა სტატიკური 192.168.56.10 მიიღო |
ip a |
ყველა ინტერფეისი და მისამართი | პირველი ნაბიჯი ქსელის პრობლემისას: რომელი ინტერფეისია ჩართული |
VBoxManage list hostonlyifs |
ჰოსტზე Host-Only ქსელების სია | გავიგეთ, რომ vboxnet0 არის 192.168.56.1/24 |
sudo netplan try / sudo netplan apply |
try დროებით იყენებს კონფიგს და თუ არ დაადასტურე, უკან აბრუნებს; apply მუდმივად |
try გვიცავს გამოკეტვისგან, თუ YAML არასწორია |
ping 192.168.56.10 |
ამოწმებს ხელმისაწვდომობას | ჰოსტი ხედავს თუ არა VM-ს |
ssh [email protected] |
დაკავშირება VM-თან | ყოველდღიური წვდომა |
ssh -v k@... |
დეტალური ლოგი | აჩვენებს, რომელ key-ს ცდის და რატომ ითხოვს პაროლს |
ssh-keygen -t ed25519 -C "k@hostpc" |
თანამედროვე key-ის წყვილის შექმნა | პაროლის გარეშე უსაფრთხო შესვლისთვის |
ssh-copy-id [email protected] |
public key-ს სერვერის authorized_keys-ში წერს |
ხელით კოპირების შეცდომების გარეშე |
2. უსაფრთხოება და უფლებები¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
sudo sshd -t |
SSH კონფიგის სინტაქსის შემოწმება რესტარტის გარეშე | შეცდომიანი კონფიგით რესტარტი გამოგკეტავს სერვერიდან |
sudo systemctl restart ssh |
SSH-ის გადატვირთვა | ახალი წესები (PasswordAuthentication no) ამოქმედდეს |
chmod 700 ~/.ssh |
მხოლოდ მფლობელს აძლევს წვდომას საქაღალდეზე | SSH უარს ამბობს key-ზე, თუ უფლებები ზედმეტად ღიაა |
chmod 600 ფაილი |
მხოლოდ მფლობელი კითხულობს/წერს | authorized_keys, ~/.pgpass, selfsigned.key |
sudo ufw allow 22 / 80 / 443 |
ფაირვოლის წესი | მხოლოდ საჭირო პორტები უნდა იყოს ღია |
sudo ufw status numbered |
წესები ნომრებით | წესის წასაშლელად: sudo ufw delete N |
sudo ufw status verbose |
ნაგულისხმევი პოლიტიკა (deny incoming) |
ვამოწმებთ, რომ დახურულია ყველაფერი, რაც არ გვინდა |
Docker და UFW
Docker-ის გამოქვეყნებული პორტი UFW-ს გვერდს უვლის. ერთადერთი სწორი გზა 127.0.0.1:8080:80 მიბმაა (Task 15/16).
3. სერვისები და Nginx¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
systemctl status nginx |
სერვისის მდგომარეობა და ბოლო ლოგები | ჩართულია თუ არა და რა შეცდომა დაიწერა |
sudo systemctl enable --now nginx |
ჩართვა ახლავე და ჩატვირთვისას | სერვერის რესტარტის შემდეგაც იმუშავოს |
sudo nginx -t |
კონფიგის სინტაქსის შემოწმება | ყოველთვის reload-მდე: შეცდომა მუშა საიტს არ დაგვიზიანებს |
sudo systemctl reload nginx |
კონფიგის ხელახლა წაკითხვა კავშირების გაწყვეტის გარეშე | restart-ისგან განსხვავებით მომხმარებლებს არ აწყვეტს |
sudo nginx -T |
აჩვენებს ამოქმედებულ სრულ კონფიგს ყველა ფაილიდან | გამოავლინა, რომ app.test-ის ბლოკი სინამდვილეში არ იყო ჩართული |
ln -s sites-available/X sites-enabled/ |
საიტის ჩართვა | sites-available არის საწყობი, sites-enabled არის აქტიური |
sudo ss -tlnp | grep :443 |
ვინ უსმენს პორტს | nginx -t OK-ს გვეუბნება, მაგრამ ეს ამოწმებს, რომ პორტი რეალურად ღიაა |
curl -I http://localhost/ |
მხოლოდ HTTP სათაურები | სწრაფი შემოწმება: სტატუსი, ზომა, სერვერი |
curl -I -H "Host: app.test" http://localhost/ |
ხელით Host სათაური | virtual host-ის ტესტი DNS/hosts-ის გარეშე |
curl -s URL | grep -i "<title>" |
გვერდის სათაურს იღებს | განასხვავებს ორ საიტს, როცა 200 OK ორივეზე ერთია |
curl -kI https://localhost/ |
-k სერტიფიკატის ნდობას არ ამოწმებს |
self-signed სერტიფიკატთან მუშაობისას |
curl -vk https://... 2>&1 | grep ... |
TLS დეტალები (ვერსია, subject, ვადა) | 2>&1 აუცილებელია, რადგან -v stderr-ზე წერს |
ჩვენი გაკვეთილი
curl -I სტატუსს გვიჩვენებდა, მაგრამ ორ სხვადასხვა საიტს ვერ განასხვავებდა. Content-Length და <title> გვითხრა სიმართლე. რთულ შემთხვევაში nginx -T ამოქმედებულ ფაილს აჩვენებს და არა იმას, რასაც ვფიქრობთ, რომ ვწერთ.
4. ფაილების მართვა (სწრაფი ცვლილებები)¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
sed -i 's|"8080:80"|"127.0.0.1:8080:80"|' ფაილი |
ტექსტის ჩანაცვლება ფაილში | nano-ში ძებნის გარეშე ერთი ბრძანებით; | გამყოფია, რომ / არ დაგვჭირდეს |
sudo sed -i '44,$d' ფაილი |
44-ე ხაზიდან ბოლომდე წაშლა | ფაილში შემთხვევით მოხვედრილი ნარჩენების მოსაშორებლად |
cat -n ფაილი |
ხაზების ნომრებით | შეცდომის ხაზი (mgawm:44) უშუალოდ პოულობ |
grep -n 'ტექსტი' ფაილი |
ძებნა ხაზის ნომრით | ვამოწმებთ, რომ ცვლილება ჩაიწერა |
sudo tee ფაილი > /dev/null <<'EOF' ... EOF |
ტექსტის ჩაწერა root-ის ფაილში | sudo არ მუშაობს >-ზე, tee კი root-ით წერს; 'EOF' ბრჭყალებით $ ცვლადებს არ ანაცვლებს |
ხშირი შეცდომა
sudo tee ... <<EOF ტერმინალში უნდა გაეშვას და არა nano-ში. nano-ში მხოლოდ ფაილის შიგთავსი იწერება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ბრძანება ტექსტად მოხვდება ფაილში (unknown directive "sudo").
Tailscale (კერძო ქსელი მოწყობილობებს შორის)¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
curl -fsSL https://tailscale.com/install.sh | sh |
აყენებს Tailscale-ს | VM ხდება tailnet-ის წევრი |
sudo tailscale up |
აკავშირებს ანგარიშთან (ბმულით ავტორიზაცია) | ტელეფონი VM-ს პირდაპირ ხედავს |
sudo tailscale up --ssh |
Tailscale SSH: შესვლა tailnet-ის იდენტობით, key-ების გარეშე (არჩეული არ არის, keys-only წესებს უვლის გვერდს) |
ალტერნატივა key-ზე დაფუძნებულ შესვლას |
tailscale ip -4 |
მოწყობილობის 100.x.y.z მისამართი |
ამ IP-ს ვუთითებთ Nginx-ის server_name-ში |
ტელეფონიდან წვდომა
სრული ინსტრუქცია Electerm-ის sync-ით და პრობლემებით: ტელეფონიდან წვდომა.
5. PostgreSQL, backup და cron¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
sudo -u postgres psql |
შესვლა DB-ში postgres-ის სახით | პირველადი დაყენება, როლებისა და DB-ს შექმნა |
\du, \l, \dt |
როლები, ბაზები, ცხრილები | psql-ის შიდა ბრძანებები: ვამოწმებთ, რა შევქმენით |
psql -h localhost -U appuser app_db |
შესვლა აპლიკაციის იუზერით | ვამოწმებთ პაროლით ავტორიზაციას |
~/.pgpass (chmod 600) |
პაროლის შენახვა ფაილში | სკრიპტი პაროლს არ ითხოვს და ბრძანების ხაზში არ ჩანს |
pg_dump -w |
ბაზის ასლი, -w პაროლს არასოდეს ითხოვს |
cron-ს არავინ ჰყავს პაროლის ჩასაწერად, ამიტომ .pgpass გვჭირდება |
tar -czf / tar -tzf |
დაარქივება / შიგთავსის ნახვა | backup-ის შეკუმშვა და შემოწმება აღდგენამდე |
crontab -e / crontab -l |
cron ამოცანების რედაქტირება / ნახვა | ავტომატური backup |
0 3 * * * ... |
ყოველდღე 03:00-ზე | წუთი საათი დღე თვე კვირის-დღე; ღამით დატვირთვა დაბალია |
>> log 2>&1 |
stdout და stderr ლოგში ემატება | cron-ის შეცდომა თორემ უხილავია |
timedatectl |
დროის სარტყელი | cron სისტემის დროით მუშაობს (Asia/Tbilisi) |
flock -n lock ბრძანება |
ერთდროულ გაშვებას ბლოკავს | auto-deploy სკრიპტი ორჯერ არ გაეშვება |
6. ლოგები და მონიტორინგი¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
journalctl -u ssh |
SSH სერვისის ლოგები | ახალ Ubuntu-ზე პროცესი sshd-session-ია, ამიტომ _COMM=sshd ცარიელს აბრუნებს |
journalctl _COMM=sudo |
ყველა sudo გამოყენება |
აუდიტი: ვინ რა გაუშვა |
journalctl -u nginx -n 50 --no-pager |
ბოლო 50 ხაზი | სერვისის ჩავარდნის მიზეზი |
sudo tail -f /var/log/auth.log |
ლოგის ცოცხალი ნახვა | შესვლის მცდელობები რეალურ დროში |
last -n 10 |
ბოლო შესვლები | ვინ და საიდან შემოვიდა (wtmpdb-ზე დაფუძნებული) |
grep "Failed password" /var/log/auth.log |
წარუმატებელი მცდელობები | brute-force-ის ნიშანი |
6a. რესურსების მონიტორინგი¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
uptime |
მუშაობის დრო და load average (1/5/15 წთ) | სწრაფი შეფასება: CPU ბირთვების რაოდენობასთან შედარებით (nproc) |
free -h |
მეხსიერება ადამიანის ენაზე | available სვეტი გვიჩვენებს რეალურად თავისუფალს |
df -h / |
დისკის გამოყენება | ივსება თუ არა დისკი |
ps aux --sort=-%cpu | head |
პროცესები CPU-ს მიხედვით | Top მომხმარებლები (ps თავადაც ჩანს, მისი პროცენტი არტეფაქტია) |
ps aux --sort=-%mem | head |
პროცესები RAM-ის მიხედვით | ვინ ჭამს მეხსიერებას |
htop |
ინტერაქტიული მონიტორი (F6 სორტი, F5 ხე, F4 ფილტრი) | ცოცხალი ხედი და პროცესის გაჩერება |
docker stats --no-stream |
კონტეინერების CPU/RAM/ქსელი/დისკი | htop კონტეინერებს ერთ პროცესად აჩვენებს |
iostat -x 1 3 |
დისკის დეტალური სტატისტიკა, 3 ნიმუში | %iowait და %util ამოწმებს დისკის დატვირთვას; პირველი ბლოკი საშუალოა |
sudo iotop -oPa -b -n 3 -d 1 |
დისკის გამოყენება პროცესების მიხედვით | ვინ წერს/კითხულობს (მხოლოდ აქტიურები) |
yes > /dev/null & / kill %1 |
ერთი ბირთვის ხელოვნური დატვირთვა და გაჩერება | მონიტორინგის ხელსაწყოს ტესტი |
nproc |
CPU ბირთვების რაოდენობა | load average-ის სწორად წასაკითხად |
6b. დისკის მართვა¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
df -h / df -i / |
ადგილი / inode-ები | დისკი შეიძლება ივსებოდეს ფაილების რაოდენობითაც |
sudo du -xh / --max-depth=1 | sort -rh | head |
პირველი დონის საქაღალდეები ზომით | პოულობს ყველაზე დიდს; -x სხვა დისკებს არ ეხება, sort -rh ახარისხებს 4.3G-ისნაირ ზომებს |
sudo find / -xdev -type f -size +50M |
50 MB-ზე დიდი ფაილები | ერთი კონკრეტული დიდი ფაილის მოსაძებნად |
find DIR -type f -mtime +30 -print |
30 დღეზე ძველი ფაილების ჩვენება | წაშლამდე ვამოწმებთ, რა მოხვდება |
find DIR -type f -mtime +30 -delete |
იგივე ფილტრით წაშლა | -print უკვე ნანახი სიის წასაშლელად; სახელის ნიმუში (-name) ზღუდავს რისკს |
touch -d "45 days ago" ფაილი |
ფაილის თარიღის ხელოვნური გაძველება | წაშლის ბრძანების უსაფრთხო ტესტი |
journalctl --disk-usage / sudo journalctl --vacuum-time=30d |
journal-ის ზომა / 30 დღეზე ძველის წაშლა | systemd-ის ლოგების გაწმენდა |
sudo apt clean |
ჩამოტვირთული პაკეტების ქეშის წაშლა | ჩვენთან ~200 MB |
sudo apt autoremove --dry-run |
ზედმეტი პაკეტების ჩვენება | --dry-run არაფერს შლის |
docker system df |
Docker-ის ადგილის გამოყენება | RECLAIMABLE ხშირად მაღალია იმიჯების გაზიარების გამო |
docker rmi სახელი |
კონკრეტული იმიჯის წაშლა | prune -a-ზე უსაფრთხოა: DB-ს volume-ს არ ეხება |
sudo logrotate -d /etc/logrotate.d/FILE |
ლოგების ბრუნვის კონფიგის შემოწმება | -d debug, არაფერს ცვლის |
sudo logrotate -v ... |
ბრუნვის ნამდვილი გაშვება ლოგირებით | კონფიგის შემოწმების შემდეგ |
6c. ქსელის დიაგნოსტიკა¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
sudo ss -tulnp |
ყველა მოსასმენი TCP/UDP პორტი პროცესით | ვინ რას უსმენს; 0.0.0.0 გარედან ჩანს, 127.0.0.1 მხოლოდ შიგნით |
sudo ss -tlnp 'sport = :80' |
ერთი კონკრეტული პორტი | რომელი პროცესი უჭირავს |
ss -tn state established |
დამყარებული TCP კავშირები | ვინ არის ახლა დაკავშირებული (SSH სესიები, გარე HTTPS) |
ss -s |
სოკეტების შეჯამება | სწრაფი სურათი: რამდენი კავშირია |
nc -zv -w 2 HOST PORT... |
პორტის ხელმისაწვდომობა სკანირებით | -z მონაცემების გარეშე, -w 2 ლოდინი. refused = არავინ უსმენს, timeout = firewall აგდებს |
ip -br a |
ინტერფეისები მოკლედ | რომელ ქსელს რა IP აქვს (NAT, Host-Only, Tailscale, Docker) |
ip route |
მარშრუტიზაციის ცხრილი | default via ... არის გასასვლელი ინტერნეტისკენ |
ping -c 3 1.1.1.1 |
ინტერნეტი სახელის გარეშე | მარშრუტი და NAT მუშაობს თუ არა |
ping -c 3 ubuntu.com |
ინტერნეტი სახელით | DNS მუშაობს თუ არა |
resolvectl status |
DNS სერვერები ინტერფეისების მიხედვით | რომელ DNS-ს მიმართავს სისტემა (10.0.2.3 VirtualBox NAT-ში) |
sudo ufw status numbered |
firewall-ის წესები ნომრებით | შედარება ss-ის სიასთან: ყველა ღია პორტი ufw-შია დაშვებული |
6d. უსაფრთხოების აუდიტი¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
awk -F: '$3 >= 1000 && $3 < 65534 {print $1}' /etc/passwd |
ნამდვილი (არასისტემური) მომხმარებლები | UID 1000+ ადამიანებია |
grep -vE '/(nologin|false)$' /etc/passwd |
ვისაც რეალური shell აქვს | ვინ შეიძლება შევიდეს ტერმინალში |
sudo passwd -S root |
root-ის პაროლის სტატუსი | L = დაბლოკილია |
getent group sudo |
sudo ჯგუფის წევრები |
ვის აქვს root უფლებები |
sudo grep -rvE '^\s*(#|$)' /etc/sudoers /etc/sudoers.d/ |
sudoers კომენტარების გარეშე |
NOPASSWD ხაზის მოსაძებნად |
sudo -l |
რა უფლებები მაქვს მე | საკუთარი უფლებების შემოწმება |
sudo sshd -T |
ამოქმედებული SSH კონფიგი ყველა ფაილიდან | ფაილზე უკეთესია: sshd_config.d/-ის გადაფარვასაც ითვალისწინებს |
sudo sshd -t && sudo systemctl restart ssh |
კონფიგის შემოწმება და გადატვირთვა | შეცდომიანი კონფიგით გადატვირთვა გამოგკეტავდა |
sudo lastb -n 5 |
წარუმატებელი შესვლები | ახალ Ubuntu-ზე შეიძლება არ იყოს; ალტერნატივა: grep -c "Failed password" /var/log/auth.log |
sudo ufw status verbose |
firewall-ის სტატუსი და ნაგულისხმევი პოლიტიკა | deny (incoming) უნდა იყოს |
systemctl is-active fail2ban |
ჩართულია თუ არა სერვისი | სწრაფი შემოწმება |
sudo fail2ban-client status / status sshd |
jail-ების სია / კონკრეტული jail | Total failed ამოწმებს, რომ fail2ban რეალურად ხედავს შეცდომებს |
sudo fail2ban-client set sshd unbanip IP |
IP-ის განბლოკვა | თუ საკუთარი თავი დაიბლოკა |
ssh -o PubkeyAuthentication=no -o BatchMode=yes fakeuser@HOST |
განზრახ წარუმატებელი ცდა | fail2ban-ის ტესტი (5-ზე ნაკლები, რომ არ დაიბლოკო) |
systemctl is-enabled unattended-upgrades |
ავტომატური უსაფრთხოების განახლებები | პატჩები დროულად ინსტალირდება |
grep -n restart docker-compose.yml |
რომელ სერვისებს აქვს restart: პოლიტიკა |
გადატვირთვის წინ ვამოწმებთ, რომ კონტეინერები თავისით აიწევს (unless-stopped) |
docker ps --format 'table {{.Names}}\t{{.Status}}\t{{.Ports}}' |
კონტეინერები მოკლე ცხრილით | Up 3 minutes (healthy) ამოწმებს, რომ სერვისი ახლად ამოვიდა |
systemctl is-active nginx postgresql fail2ban docker |
რამდენიმე სერვისის სტატუსი ერთად | გადატვირთვის შემდეგ ყველა active უნდა იყოს |
sudo reboot |
VM-ის გადატვირთვა | განახლებული ბიბლიოთეკებისა და გადადებული რესტარტების ერთბაშად გამოსაყენებლად |
sudo gpasswd -d USER sudo |
მომხმარებლის ამოღება sudo ჯგუფიდან |
უმცირესი უფლებების პრინციპი; მომხმარებელი რჩება |
sudo fail2ban-client get sshd ignoreip |
fail2ban-ის გამონაკლისი მისამართები |
ვამოწმებთ, რომ საკუთარი ქსელები დაცულია ბლოკისგან |
sudo tee /etc/ssh/sshd_config.d/10-hardening.conf |
SSH-ის გამაგრება ცალკე ფაილით | პაკეტის განახლება არ გადააწერს; ჯერ sshd -t |
sudo apt update && sudo apt upgrade -y |
ინდექსის და პაკეტების განახლება | unattended-upgrades საკეტს თუ უჭირავს, ელოდება; needrestart გვეუბნება, რა სერვისები სჭირდება რესტარტი |
6e. დრო და სინქრონიზაცია¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
timedatectl |
ადგილობრივი და UTC დრო, სარტყელი, System clock synchronized |
პირველი ბრძანება, თუ apt-ი ან TLS უცნაურად ვარდება |
chronyc tracking |
NTP-სთან გადახრა (System time ... seconds slow) |
ზუსტად აჩვენებს, რამდენით ჩამორჩება VM (ჩვენთან 38032 წმ ≈ 10.5 სთ) |
sudo chronyc makestep |
საათის ახლავე გასწორება | chronyd დიდ გადახრას ნელა ასწორებს (დღეები); ეს ერთბაშად |
echo "makestep 1 -1" | sudo tee /etc/chrony/conf.d/makestep.conf |
მუდმივი წესი: 1 წამზე მეტი გადახრა ყოველთვის ახლავე გასწორდეს | VM-ები ჩერდება; ნაგულისხმევი makestep 1 3 მხოლოდ პირველ 3 განახლებას ითვალისწინებს |
date |
მიმდინარე დრო | სწრაფი შემოწმება |
ეს გამოგადგებათ ხშირად
ლეპტოპის ძილის ან VM-ის პაუზის შემდეგ საათი ჩამორჩება და apt update წერს Release file ... is not valid yet. დეტალები: პრობლემების ცნობარი.
6f. ფაილური სისტემის კვლევა¶
დეტალური ახსნა: Linux-ის ფაილური სისტემის იერარქია.
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
ls -la / |
ძირის შიგთავსი უფლებებით და სიმბოლური ბმულებით | პირველი სიმბოლო ტიპია (d, l, -), bin -> usr/bin ავლენს usr-merge-ს |
tree -L 2 / |
ხე 2 დონემდე | სტრუქტურის სწრაფი გადახედვა (sudo apt install tree) |
findmnt |
mount-ების ხე | რა, სად და რომელი ფაილური სისტემით არის მიერთებული |
findmnt -t proc,sysfs,devtmpfs |
მხოლოდ ვირტუალური ფაილური სისტემები | -t ფილტრავს ტიპით |
findmnt --verify |
/etc/fstab-ის შემოწმება |
შეცდომიანი fstab ჩატვირთვას აჩერებს |
stat / |
მფლობელი, უფლებები, ზომა, დროები, inode | ფაილის სრული მეტამონაცემები |
stat -c '%F %n' ფაილი... |
ფაილის ტიპი სიტყვიერად | regular file, directory, symbolic link, socket... |
file -L /bin/ls |
ფაილის შიგთავსის ტიპი, ბმულს მიჰყვება | გვაჩვენებს, რომ პროგრამა ELF ბინარია და რომელ ჩამტვირთველს იყენებს |
readlink -f /bin |
სიმბოლური ბმულის საბოლოო სამიზნე | /bin -> /usr/bin |
namei -l /var/run |
გზის ყველა კომპონენტი უფლებებით | აჩვენებს ბმულებს და სად წყდება წვდომა |
mount |
მიერთებული ფაილური სისტემები | findmnt უფრო წასაკითხია |
lsblk |
დისკები და partition-ები ხის სახით | ფიზიკური მოწყობილობები და სად მიუერთდა |
find /run -maxdepth 2 -type s |
სოკეტების ძებნა | -type: f, d, l, s, b, c, p |
man hier / man file-hierarchy |
იერარქიის ოფიციალური აღწერა | ადგილობრივი, ამ სისტემისთვის ზუსტი |
7. Docker და Compose¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
docker compose up -d |
აშენებს/ჩართავს ყველა სერვისს ფონზე | ერთი ბრძანება მთელი სტეკისთვის; ცვლილებისას მხოლოდ შეცვლილს ხელახლა ქმნის |
docker compose ps |
კონტეინერები, სტატუსი და პორტები | 127.0.0.1:8080->80/tcp ამოწმებს, რომ პორტი მხოლოდ ლოკალურია |
docker compose logs -f web |
სერვისის ლოგები | კონტეინერი რატომ ვარდება |
docker compose down |
ჩამოხსნა, მონაცემები (volume) რჩება | უსაფრთხო გაჩერება |
docker compose down -v |
ჩამოხსნა + volume-ის წაშლა | წაშლის DB-ს: გამოვიყენეთ პაროლის პრობლემის გადასაჭრელად, როცა მონაცემები არ გვენანებოდა |
docker compose exec db psql -U appuser |
ბრძანება მუშა კონტეინერში | DB-ში შესვლა პორტის გამოქვეყნების გარეშე |
docker compose -f ფაილი up -d |
კონკრეტული compose ფაილი | როცა ~/docker-app-ში არ ხარ (no configuration file provided) |
docker ps / docker images |
კონტეინერები / იმიჯები | ზოგადი მდგომარეობა |
healthcheck + depends_on: service_healthy |
web ელოდება DB-ს მზადყოფნას | DB-ს ჩართვა არ ნიშნავს, რომ მზადაა |
Postgres-ის პაროლი
POSTGRES_PASSWORD მხოლოდ volume-ის პირველად ინიციალიზაციაზე მოქმედებს. ცვლილების შემდეგ ან ALTER USER, ან down -v (მონაცემები იკარგება).
8. SSL / TLS¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
openssl req -x509 -nodes -days 365 -newkey rsa:2048 ... |
საკუთარი სერტიფიკატი და გასაღები ერთი ბრძანებით | ლოკალური HTTPS ტესტი, CA-ს გარეშე |
-addext "subjectAltName=IP:...,DNS:..." |
IP და hostname სერტიფიკატში | browser-ები CN-ს მხოლოდ აღარ ეყრდნობიან |
openssl x509 -in selfsigned.crt -noout -dates -subject |
სერტიფიკატის ვადა და subject | ვამოწმებთ, რა გავცეთ |
ssl_protocols TLSv1.2 TLSv1.3; |
Nginx-ში ძველი პროტოკოლების გამორთვა | SSLv3 და TLS 1.0/1.1 დაუცველია |
9. Git და დოკუმენტაცია¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
git fetch |
იღებს ცვლილებებს ფაილების შეცვლის გარეშე | auto-deploy-ში ჯერ ვამოწმებთ, არის თუ არა სიახლე |
git reset --hard origin/main |
ლოკალურს რეპოსთან ზუსტად ათანაბრებს | სერვერზე ხელით ცვლილებები არ უნდა დარჩეს (merge-ის კონფლიქტი აღარ იქნება) |
git -c user.name=... -c user.email=... commit |
ავტორი მხოლოდ ამ ბრძანებისთვის | გლობალურ კონფიგს არ ვცვლით |
mkdocs serve -a 127.0.0.1:8001 |
ლოკალური გადახედვა | გამოქვეყნებამდე ვამოწმებთ დიაგრამებს |
mkdocs gh-deploy --force |
აგებს და gh-pages-ზე ტვირთავს |
GitHub Actions workflow ამას თავისით აკეთებს push-ზე |
git init |
ქმნის ახალ რეპოს მიმდინარე საქაღალდეში | ვერსიების კონტროლის დაწყება (.git/) |
git config --global user.name/user.email |
commit-ის ავტორი ყველა რეპოსთვის | უამისოდ Author identity unknown. email-ად GitHub noreply გამოიყენე |
git config --global init.defaultBranch main |
ახალი რეპოს ბრენჩი main იქნება |
მხოლოდ შემდეგ git init-ებზე მოქმედებს |
git branch -m main |
ბრენჩის სახელის შეცვლა | როცა master გამოვიდა |
git add . / git status |
ფაილების staging / მდგომარეობა | commit-მდე ვამოწმებთ, რა მოხვდება (.env არ უნდა ჩანდეს) |
git check-ignore -v .env |
აჩვენებს, რომელი წესი იგნორირებს ფაილს | ადასტურებს, რომ საიდუმლო ფაილი რეალურად დაცულია |
git ls-files |
Git-ის მიერ თვალყურდევნებული ფაილები | საბოლოო შემოწმება: პაროლიანი ფაილი არ არის |
git commit -m "..." / git log --oneline |
snapshot-ის შენახვა / ისტორია | ცვლილების ჩაწერა და შემოწმება |
git status -sb |
მოკლე სტატუსი ბრენჩით | ერთი ხაზით ჩანს ## main |
git pull --ff-only origin main |
მხოლოდ სწორხაზოვანი განახლება | კონფლიქტის შემთხვევაში deploy ჩერდება და ფაილებს არ აფუჭებს |
git rev-parse HEAD |
მიმდინარე commit-ის სრული hash | deploy-მდე/შემდეგ შესადარებლად |
git diff --name-only OLD NEW |
ორ commit-ს შორის შეცვლილი ფაილების სია | გადავწყვიტოთ, web უნდა გადაიტვირთოს თუ არა |
ssh-keygen -t ed25519 -f ~/.ssh/github_docker_app -N "" |
ცალკე გასაღები კონკრეტული repo-სთვის (deploy key) | ტოკენზე უსაფრთხოა: გაჟონვისას მხოლოდ ეს repo დაზარალდება |
ssh -T git@github-docker-app |
ამოწმებს GitHub-თან SSH წვდომას | Hi ezdanapak/docker-app! You've successfully authenticated |
git remote add origin ... / git push -u origin main |
remote-ის მიბმა და პირველი ატვირთვა | -u იმახსოვრებს main → origin/main კავშირს |
docker compose up -d --build --remove-orphans |
მხოლოდ შეცვლილი სერვისები თავიდან იქმნება, წაშლილი სერვისები იწმინდება | deploy ჩამოხსნის გარეშე, საიტი არ იკეტება |
docker compose restart web |
ერთი სერვისის გადატვირთვა | bind-mount ფაილის ცვლილება up -d-ით არ ჩანს |
curl -s -o /dev/null -w '%{http_code}' URL |
მხოლოდ HTTP კოდს ბეჭდავს | სკრიპტში health check |
exec 9>lock; flock -n 9 |
სკრიპტის ერთდროული გაშვების დაბლოკვა | ორი deploy ერთმანეთს არ ეჯახება |
set -euo pipefail |
bash სკრიპტი შეცდომაზე ჩერდება | ცუდი pull-ის შემდეგ rebuild არ გაეშვება |
ხშირი დიაგნოსტიკა: სიმპტომი → პირველი ბრძანება¶
| სიმპტომი | პირველი ბრძანება |
|---|---|
| საიტი არ იხსნება | curl -I localhost VM-ში, შემდეგ sudo ss -tlnp | grep :80 |
| 443 არ მუშაობს | sudo ss -tlnp | grep :443, შემდეგ sudo nginx -T | grep listen |
nginx -t ჩავარდა |
შეცდომის ხაზი, შემდეგ cat -n იმ ფაილზე |
| არასწორი საიტი ჩანს | curl -s ... | grep -i "<title>" და sudo nginx -T | grep server_name |
| SSH პაროლს ითხოვს | ssh -v, შემდეგ ls -ld ~/.ssh და ls -l ~/.ssh/authorized_keys |
| კონტეინერი ვარდება | docker compose ps, შემდეგ docker compose logs სერვისი |
| cron არ მუშაობს | crontab -l, შემდეგ cron-ის ლოგი (>> ... 2>&1) |
| პორტი გარედან ჩანს, არ უნდა | sudo ss -tlnp (მისამართი 0.0.0.0 თუ 127.0.0.1) |