კონტენტზე გადასვლა

უფლებები: მფლობელი, ჯგუფი, chmod და umask

გარემო

გამოტანები რეალური გაშვებიდანაა (Ubuntu-ზე დაფუძნებული სისტემა, მფლობელი student). თარიღები ჩანაცვლებულია DATE-ით.

1. სასწავლო მიზნები

  • წაიკითხოთ ls -l-ის უფლებების სტრიქონი (-rwxr-xr--);
  • შეცვალოთ უფლებები chmod-ით სიმბოლურად (u+x) და რიცხვით (640);
  • გამოიყენოთ chown/chgrp და გაიგოთ umask;
  • გაიგოთ, რას ნიშნავს r, w, x საქაღალდეზე.

2. შესავალი

Linux მრავალმომხმარებლიანი სისტემაა: ფაილზე წვდომას უფლებები განსაზღვრავს. ბევრი რეალური ინციდენტი (ღია საიდუმლო ფაილი, ან სერვისი, რომელსაც ფაილის წაკითხვა არ შეუძლია) უფლებების არასწორი დაყენებიდან მოდის.

3. თეორიული ახსნა

-rwxr-x---  1  student  developers  25  DATE  run.sh
│└┬┘└┬┘└┬┘     └──┬──┘  └────┬────┘
│ │  │  │         │          └── ჯგუფი
│ │  │  │         └── მფლობელი
│ │  │  └── სხვები (other)
│ │  └── ჯგუფი (group)
│ └── მფლობელი (user)
└── ტიპი: - ფაილი, d საქაღალდე, l symbolic link
უფლება ფაილზე საქაღალდეზე რიცხვი
r წაკითხვა შიგთავსის სია (ls) 4
w ჩაწერა/შეცვლა ფაილების შექმნა/წაშლა მასში 2
x გაშვება შიგ შესვლა (cd) და ფაილებზე წვდომა 1

რიცხვები იკრიბება: rwx = 4+2+1 = 7, rw- = 6, r-- = 4. ამიტომ 640 ნიშნავს: მფლობელი rw-, ჯგუფი r--, სხვები ---.

flowchart TD
    A["პროცესი ცდილობს ფაილს"] --> B{"მფლობელია?"}
    B -- "დიახ" --> U["მოქმედებს user უფლებები"]
    B -- "არა" --> C{"ჯგუფის წევრია?"}
    C -- "დიახ" --> G["მოქმედებს group უფლებები"]
    C -- "არა" --> O["მოქმედებს other უფლებები"]

სისტემა ამოწმებს პირველ დამთხვევას (მფლობელი → ჯგუფი → სხვები) და არ აგრძელებს. root უფლებების უმეტეს შემოწმებას უგულებელყოფს.

umask

umask განსაზღვრავს, რა უფლებები ამოიღება ახალი ფაილებიდან. ფაილი იწყება 666-ით, საქაღალდე 777-ით. Ubuntu-ზე ჩვეულებრივ მომხმარებელს umask 0002 აქვს: ახალი ფაილი 664, საქაღალდე 775 (იხ. ქვემოთ).

4. ტექნიკური მაგალითები

chmod u+x run.sh          # მფლობელს გაშვების უფლება
chmod g+w,o-r file        # ჯგუფს ჩაწერა, სხვებს წაკითხვა ამოერთვას
chmod 640 secrets.env     # rw-r-----
chmod -R 750 ~/scripts    # რეკურსიულად
sudo chown student:developers file
sudo chown -R www-data: /var/www/site    # მფლობელი, ჯგუფი = ამ მომხმარებლის ჯგუფი

5. ბრძანებები და კოდი

ბრძანება რას აკეთებს რატომ
ls -l, stat -c '%A %a %n' ფაილი უფლებები ტექსტით და რიცხვით ზუსტად ვხედავთ
chmod უფლებების შეცვლა წვდომის მართვა
chown, chgrp მფლობელის/ჯგუფის შეცვლა (sudo) სერვისისთვის სწორი მფლობელი
umask ახალი ფაილების ნაგულისხმევი უფლებები უსაფრთხო default
id თქვენი UID, GID, ჯგუფები რა უფლებებით ვმუშაობთ
namei -l /გზა/ფაილამდე უფლებები გზის ყველა კომპონენტზე "რატომ ვერ ვაღწევ?"

არასდროს chmod 777

777 ყველას ყველაფერს აძლევს. ის პრობლემას ფარავს და არ ხსნის. ჯერ დაადგინეთ, ვის რა სჭირდება (namei -l, id) და მხოლოდ ის მიეცით.

6. პრაქტიკული სავარჯიშოები

cd ~/projects/demo
echo 'echo "hello from script"' > run.sh
ls -l run.sh
./run.sh                      # რა მოხდება?
chmod u+x run.sh
ls -l run.sh
./run.sh

touch file2
chmod 640 file2 && stat -c '%A %a %n' file2
chmod g+w,o-r file2 && stat -c '%A %a %n' file2
chmod 000 file2
cat file2                     # რა მოხდება?
chmod 600 file2               # აღდგენა

umask
touch umask_file; mkdir umask_dir
stat -c '%A %a %n' umask_file umask_dir

7. მოსალოდნელი შედეგი

რეალური გაშვება (ზოგი ხაზი შემოკლებულია):

-rw-rw-r-- 1 student student 25 DATE run.sh
bash: ./run.sh: Permission denied
-rwxrw-r-- 1 student student 25 DATE run.sh
hello from script
-rw-r----- 640 file2
-rw-rw---- 660 file2
cat: file2: Permission denied
0002
-rw-rw-r-- 664 umask_file
drwxrwxr-x 775 umask_dir

პირველად ./run.sh ვერ გაეშვა, რადგან x არ ჰქონდა; chmod u+x-ის შემდეგ გაეშვა. chmod 000-ის შემდეგ თავად მფლობელსაც ვერ წაიკითხავს (უფლებები მფლობელზეც ვრცელდება).

8. პრობლემების მოგვარება

სიმპტომი მიზეზი გამოსწორება
Permission denied სკრიპტზე არ აქვს x chmod u+x; ან გაუშვით bash run.sh
Permission denied ფაილზე, თუმცა ფაილს r აქვს გზის რომელიმე საქაღალდეს არ აქვს x namei -l /სრული/გზა
nginx ვერ კითხულობს საიტის ფაილებს მფლობელი/ჯგუფი ან o უფლება არასწორია ფაილებს 644, საქაღალდეებს 755, საჭიროებისას chown :www-data
chown: Operation not permitted მფლობელის შეცვლა მხოლოდ root-ს შეუძლია sudo chown ...
chmod -R 644 საქაღალდე ჩაკეტა საქაღალდეები საქაღალდეს x სჭირდება chmod -R u+rwX,go+rX (დიდი X მხოლოდ საქაღალდეებზე და უკვე გამშვებ ფაილებზე)

9. ცოდნის შემოწმება

1. რას ნიშნავს rwxr-x---?

მფლობელი: rwx (7), ჯგუფი: r-x (5), სხვები: --- (0), ანუ 750.

2. რა სჭირდება საქაღალდეში ფაილის წასაშლელად?

საქაღალდის w და x უფლება (ფაილის უფლება არ არის გადამწყვეტი).

3. რა უფლებებს მიიღებს ახალი ფაილი umask 0022-ის დროს?

666 − 022 = 644 (rw-r--r--); საქაღალდე: 777 − 022 = 755.

4. რატომ არის chmod 777 ცუდი პრაქტიკა?

ის ყველა მომხმარებელს ათავისუფლებს შეზღუდვებისგან და ფარავს ნამდვილ მიზეზს; უნდა მიეცეს მხოლოდ საჭირო უფლება.

5. როგორ ნახავთ, რომელი საქაღალდე ბლოკავს წვდომას?

namei -l /სრული/გზა/ფაილამდე.

10. შეჯამება

  • უფლებები სამი ჯგუფისთვის განისაზღვრება: მფლობელი, ჯგუფი, სხვები; თითოეულს r, w, x.
  • chmod (უფლებები), chown (მფლობელი), umask (ნაგულისხმევი).
  • საქაღალდეზე x ნიშნავს "შიგ შესვლას"; ფაილზე ხელმისაწვდომობა მთელ გზაზეა დამოკიდებული.
  • მიეცით მინიმალური საჭირო უფლება.

წინა: ფაილური სისტემა · შემდეგი: მომხმარებლები და ჯგუფები.