უფლებები: მფლობელი, ჯგუფი, chmod და umask¶
გარემო
გამოტანები რეალური გაშვებიდანაა (Ubuntu-ზე დაფუძნებული სისტემა, მფლობელი student). თარიღები ჩანაცვლებულია DATE-ით.
1. სასწავლო მიზნები¶
- წაიკითხოთ
ls -l-ის უფლებების სტრიქონი (-rwxr-xr--); - შეცვალოთ უფლებები
chmod-ით სიმბოლურად (u+x) და რიცხვით (640); - გამოიყენოთ
chown/chgrpდა გაიგოთumask; - გაიგოთ, რას ნიშნავს
r,w,xსაქაღალდეზე.
2. შესავალი¶
Linux მრავალმომხმარებლიანი სისტემაა: ფაილზე წვდომას უფლებები განსაზღვრავს. ბევრი რეალური ინციდენტი (ღია საიდუმლო ფაილი, ან სერვისი, რომელსაც ფაილის წაკითხვა არ შეუძლია) უფლებების არასწორი დაყენებიდან მოდის.
3. თეორიული ახსნა¶
-rwxr-x--- 1 student developers 25 DATE run.sh
│└┬┘└┬┘└┬┘ └──┬──┘ └────┬────┘
│ │ │ │ │ └── ჯგუფი
│ │ │ │ └── მფლობელი
│ │ │ └── სხვები (other)
│ │ └── ჯგუფი (group)
│ └── მფლობელი (user)
└── ტიპი: - ფაილი, d საქაღალდე, l symbolic link
| უფლება | ფაილზე | საქაღალდეზე | რიცხვი |
|---|---|---|---|
r |
წაკითხვა | შიგთავსის სია (ls) |
4 |
w |
ჩაწერა/შეცვლა | ფაილების შექმნა/წაშლა მასში | 2 |
x |
გაშვება | შიგ შესვლა (cd) და ფაილებზე წვდომა |
1 |
რიცხვები იკრიბება: rwx = 4+2+1 = 7, rw- = 6, r-- = 4. ამიტომ 640 ნიშნავს: მფლობელი rw-, ჯგუფი r--, სხვები ---.
flowchart TD
A["პროცესი ცდილობს ფაილს"] --> B{"მფლობელია?"}
B -- "დიახ" --> U["მოქმედებს user უფლებები"]
B -- "არა" --> C{"ჯგუფის წევრია?"}
C -- "დიახ" --> G["მოქმედებს group უფლებები"]
C -- "არა" --> O["მოქმედებს other უფლებები"]
სისტემა ამოწმებს პირველ დამთხვევას (მფლობელი → ჯგუფი → სხვები) და არ აგრძელებს. root უფლებების უმეტეს შემოწმებას უგულებელყოფს.
umask¶
umask განსაზღვრავს, რა უფლებები ამოიღება ახალი ფაილებიდან. ფაილი იწყება 666-ით, საქაღალდე 777-ით. Ubuntu-ზე ჩვეულებრივ მომხმარებელს umask 0002 აქვს: ახალი ფაილი 664, საქაღალდე 775 (იხ. ქვემოთ).
4. ტექნიკური მაგალითები¶
chmod u+x run.sh # მფლობელს გაშვების უფლება
chmod g+w,o-r file # ჯგუფს ჩაწერა, სხვებს წაკითხვა ამოერთვას
chmod 640 secrets.env # rw-r-----
chmod -R 750 ~/scripts # რეკურსიულად
sudo chown student:developers file
sudo chown -R www-data: /var/www/site # მფლობელი, ჯგუფი = ამ მომხმარებლის ჯგუფი
5. ბრძანებები და კოდი¶
| ბრძანება | რას აკეთებს | რატომ |
|---|---|---|
ls -l, stat -c '%A %a %n' ფაილი |
უფლებები ტექსტით და რიცხვით | ზუსტად ვხედავთ |
chmod |
უფლებების შეცვლა | წვდომის მართვა |
chown, chgrp |
მფლობელის/ჯგუფის შეცვლა (sudo) |
სერვისისთვის სწორი მფლობელი |
umask |
ახალი ფაილების ნაგულისხმევი უფლებები | უსაფრთხო default |
id |
თქვენი UID, GID, ჯგუფები | რა უფლებებით ვმუშაობთ |
namei -l /გზა/ფაილამდე |
უფლებები გზის ყველა კომპონენტზე | "რატომ ვერ ვაღწევ?" |
არასდროს chmod 777
777 ყველას ყველაფერს აძლევს. ის პრობლემას ფარავს და არ ხსნის. ჯერ დაადგინეთ, ვის რა სჭირდება (namei -l, id) და მხოლოდ ის მიეცით.
6. პრაქტიკული სავარჯიშოები¶
cd ~/projects/demo
echo 'echo "hello from script"' > run.sh
ls -l run.sh
./run.sh # რა მოხდება?
chmod u+x run.sh
ls -l run.sh
./run.sh
touch file2
chmod 640 file2 && stat -c '%A %a %n' file2
chmod g+w,o-r file2 && stat -c '%A %a %n' file2
chmod 000 file2
cat file2 # რა მოხდება?
chmod 600 file2 # აღდგენა
umask
touch umask_file; mkdir umask_dir
stat -c '%A %a %n' umask_file umask_dir
7. მოსალოდნელი შედეგი¶
რეალური გაშვება (ზოგი ხაზი შემოკლებულია):
-rw-rw-r-- 1 student student 25 DATE run.sh
bash: ./run.sh: Permission denied
-rwxrw-r-- 1 student student 25 DATE run.sh
hello from script
-rw-r----- 640 file2
-rw-rw---- 660 file2
cat: file2: Permission denied
0002
-rw-rw-r-- 664 umask_file
drwxrwxr-x 775 umask_dir
პირველად ./run.sh ვერ გაეშვა, რადგან x არ ჰქონდა; chmod u+x-ის შემდეგ გაეშვა. chmod 000-ის შემდეგ თავად მფლობელსაც ვერ წაიკითხავს (უფლებები მფლობელზეც ვრცელდება).
8. პრობლემების მოგვარება¶
| სიმპტომი | მიზეზი | გამოსწორება |
|---|---|---|
Permission denied სკრიპტზე |
არ აქვს x |
chmod u+x; ან გაუშვით bash run.sh |
Permission denied ფაილზე, თუმცა ფაილს r აქვს |
გზის რომელიმე საქაღალდეს არ აქვს x |
namei -l /სრული/გზა |
| nginx ვერ კითხულობს საიტის ფაილებს | მფლობელი/ჯგუფი ან o უფლება არასწორია |
ფაილებს 644, საქაღალდეებს 755, საჭიროებისას chown :www-data |
chown: Operation not permitted |
მფლობელის შეცვლა მხოლოდ root-ს შეუძლია | sudo chown ... |
chmod -R 644 საქაღალდე ჩაკეტა საქაღალდეები |
საქაღალდეს x სჭირდება |
chmod -R u+rwX,go+rX (დიდი X მხოლოდ საქაღალდეებზე და უკვე გამშვებ ფაილებზე) |
9. ცოდნის შემოწმება¶
1. რას ნიშნავს rwxr-x---?
მფლობელი: rwx (7), ჯგუფი: r-x (5), სხვები: --- (0), ანუ 750.
2. რა სჭირდება საქაღალდეში ფაილის წასაშლელად?
საქაღალდის w და x უფლება (ფაილის უფლება არ არის გადამწყვეტი).
3. რა უფლებებს მიიღებს ახალი ფაილი umask 0022-ის დროს?
666 − 022 = 644 (rw-r--r--); საქაღალდე: 777 − 022 = 755.
4. რატომ არის chmod 777 ცუდი პრაქტიკა?
ის ყველა მომხმარებელს ათავისუფლებს შეზღუდვებისგან და ფარავს ნამდვილ მიზეზს; უნდა მიეცეს მხოლოდ საჭირო უფლება.
5. როგორ ნახავთ, რომელი საქაღალდე ბლოკავს წვდომას?
namei -l /სრული/გზა/ფაილამდე.
10. შეჯამება¶
- უფლებები სამი ჯგუფისთვის განისაზღვრება: მფლობელი, ჯგუფი, სხვები; თითოეულს
r,w,x. chmod(უფლებები),chown(მფლობელი),umask(ნაგულისხმევი).- საქაღალდეზე
xნიშნავს "შიგ შესვლას"; ფაილზე ხელმისაწვდომობა მთელ გზაზეა დამოკიდებული. - მიეცით მინიმალური საჭირო უფლება.
წინა: ფაილური სისტემა · შემდეგი: მომხმარებლები და ჯგუფები.